Digitale toegankelijkheid: misvattingen en hoe je begint

Niemand kan zich nog een leven zonder internet voorstellen. Dat geldt net zo goed voor mensen met een beperking. Als medewerker van een gemeente houd ik daar altijd goed rekening mee: een groot deel van onze inwoners is slechtziend, slecht ter been of heeft moeite met lezen. Ik probeer dus altijd websites en formulieren te maken waarmee iedereen uit de voeten kan, ook met een schermlezer.

De regels anno nu

Toegankelijkheid is allang geen vrijblijvende keuze meer:

• Overheid: sinds 2018 moeten websites en apps van de overheid voldoen aan het Besluit digitale toegankelijkheid overheid. Ze moeten de norm EN 301 549 volgen, die gebaseerd is op de WCAG, en een toegankelijkheidsverklaring publiceren.
• Bedrijven: sinds 28 juni 2025 geldt de Europese toegankelijkheidswet (European Accessibility Act). Die verplicht onder meer webwinkels, banken, vervoerders en telecombedrijven om hun digitale diensten toegankelijk te maken.
• De richtlijnen: de basis voor alles is de WCAG, de Web Content Accessibility Guidelines van het W3C. De nieuwste versie is WCAG 2.2, uit oktober 2023.

Zes misvattingen over webtoegankelijkheid

Zelf liep ik ook tegen een aantal hardnekkige misverstanden aan. David Ball werkte ooit een week met een schermlezer en zette de meest voorkomende misvattingen op een rij. Ze zijn nog steeds actueel.

1. Schermlezers lezen het title-attribuut van een link voor

Niet betrouwbaar. Ik was er zelf ook van overtuigd dat je met het title-attribuut extra informatie aan een link kon meegeven. Maar de meeste schermlezers lezen het standaard niet voor, en toetsenbord- en touchscreengebruikers zien het ook niet. Zet belangrijke informatie dus gewoon in de linktekst zelf.

2. Blinde mensen gebruiken een speciale tekstbrowser

Verwar een tekstbrowser niet met een schermlezer. Een schermlezer, zoals NVDA, JAWS of VoiceOver, leest het hele scherm voor, niet alleen de browser. Blinde mensen gebruiken dus dezelfde browsers als iedereen. Uit het jaarlijkse onderzoek van WebAIM blijkt dat de meeste schermlezergebruikers tegenwoordig gewoon Chrome gebruiken, gevolgd door Edge en Firefox.

3. Blinde mensen hebben JavaScript uitgeschakeld

Hoeveel mensen ken jij die JavaScript hebben uitgezet? Vrijwel de hele moderne webwereld draait erop, en omdat blinde mensen een gewone browser gebruiken, staat JavaScript bij hen gewoon aan. Wel moet je interactieve onderdelen goed bouwen. De belangrijkste regel: gebruik eerst gewone HTML-elementen zoals <button>, <details> en <dialog>. Pas als dat niet kan, gebruik je ARIA-rollen en -attributen.

4. Dynamische inhoud is slecht voor toegankelijkheid

Pagina’s die automatisch nieuwe inhoud laden, zoals een tijdlijn die verder laadt als je scrolt, zijn niet bij voorbaat onbruikbaar. Volgens de blinde gebruikers met wie David Ball sprak, valt het vaak mee: liever een korte pauze dan steeds een nieuwe pagina waarop alles opnieuw wordt voorgelezen. Zorg wel dat wijzigingen worden aangekondigd, bijvoorbeeld met aria-live, en bied waar het kan een alternatief, zoals een knop “Meer laden”. En test het met echte gebruikers.

5. Blinde mensen hebben CSS uitgeschakeld

Ook dit klopt niet, en CSS beïnvloedt wat een schermlezer voorleest. Wist je dat elementen met display: none worden overgeslagen? Veel mensen verbergen een “Ga naar de inhoud”-link voor ziende bezoekers met display: none, maar dan leest de schermlezer hem ook niet voor. Gebruik daarom een klasse die de link visueel verbergt en weer toont zodra hij focus krijgt:

.skip-link {
  position: absolute;
  left: -9999px;
}
.skip-link:focus {
  left: 1rem;
  top: 1rem;
}

6. Alle afbeeldingen hebben een alt-tekst nodig

Een passende alt-tekst is essentieel, zeker als een afbeelding tekst of informatie bevat. Maar is een afbeelding puur decoratief, dan is een beschrijving overbodig en zelfs verwarrend. Gebruik in dat geval een lege alt-tekst, zonder spatie: alt="". Dan slaat de schermlezer de afbeelding over.

Hoe begin je?

Toegankelijk werken begint niet bij de code, maar bij de mensen eromheen.

• Bewustwording. Bijna geen ontwikkelaar is tegen toegankelijkheid, maar weinigen weten echt hoe het is om het web met een beperking te gebruiken. Probeer het zelf: navigeer een dag alleen met je toetsenbord, of zet de schermlezer van je telefoon aan.
• Wees voortrekker. Jouw kennis maakt weinig verschil als je organisatie of je klant er niet mee bezig is. Zorg dat je goede argumenten hebt en haal de mensen om je heen over.
• Leg het vast. Ook als je leidinggevende achter je staat: zonder beleid begin je bij een nieuwe leidinggevende weer opnieuw. Zorg dat het zwart op wit staat, bijvoorbeeld in je ontwikkelstandaarden en aanbestedingen.
• Test, test, test. Tools als Lighthouse, axe en WAVE vinden snel de eerste problemen, maar halen maar een deel van de fouten naar boven. Test daarom ook handmatig met toetsenbord en schermlezer, en het liefst met echte gebruikers.

De angst dat toegankelijkheid duur en tijdrovend is, is grotendeels ongegrond. De basis heb je binnen een paar dagen onder de knie, en het levert je een groter publiek en een betere website voor iedereen op.

Meer weten?

• Digitoegankelijk.nl – alles over toegankelijkheid bij de overheid
• W3C: WCAG-overzicht
• WebAIM – artikelen, tools en het jaarlijkse schermlezeronderzoek
• Stichting Accessibility